धार्मिक पर्यटनको गन्तव्य बन्दै जुम्ला
जुम्ला :कर्णाली प्रदेशको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक केन्द्रका रूपमा चिनिने जुम्ला पछिल्लो समय धार्मिक पर्यटनको आकर्षक गन्तव्य बन्दै गएको छ। सदरमुकाम खलंगामा अवस्थित प्रसिद्ध चन्दननाथ भैरवनाथ मन्दिरमा आन्तरिक तथा बाह्य तीर्थयात्रीहरूको आवागमन तीव्र रूपमा बढेको छ, जसले सम्पूर्ण बजारलाई चलायमान बनाएको छ।
पुरानो इतिहास, नयाँ गन्तव्य
चन्दननाथ भैरवनाथ मन्दिर जुम्लाको सांस्कृतिक पहिचान र आस्थाको केन्द्र हो। इतिहासविद्हरूका अनुसार यो मन्दिर सैकडौँ वर्ष पुरानो धार्मिक सम्पदा हो, जसले जुम्लाको पुरातन सभ्यता र कर्णाली क्षेत्रको धार्मिक संस्कृतिलाई प्रतिविम्बित गर्छ। मन्दिरमा दैनिक सयौँ दर्शनार्थी पुग्ने गरेका छन्।
गत वैशाखदेखि अहिलेसम्म करिब ७ हजारभन्दा बढी आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकले मन्दिरको दर्शन गरेका छन्। मुगुस्थित रारा ताल भ्रमणमा जाने अधिकांश यात्रुहरू पनि अब चन्दननाथ भैरवनाथ मन्दिरलाई अनिवार्य गन्तव्यको रूपमा समावेश गर्न थालेका छन्।
धार्मिक परम्परा र सांस्कृतिक धरोहर
मन्दिरमा दैलेखबाट ल्याइने अक्षय दियो वर्षभरि बलिरहने परम्परा आजसम्म निरन्तर छ। प्रत्येक साउन शुक्ल प्रतिपदामा नयाँ दियो ल्याउने र मन्दिरमा आराधना गर्ने चलनले यहाँको धार्मिक जीवनशैलीलाई जीवित राखेको छ। लिङ्गो फेर्ने परम्परा, दत्तात्रय र भैरवनाथको पूजा, भजन–कीर्तन र अन्य धार्मिक कार्यक्रमहरूले मन्दिरलाई अझ आकर्षक बनाएका छन्।
विदेशी अध्येता र विद्यार्थीहरू पनि यहाँको इतिहास र संस्कृति अध्ययन गर्न आउने गरेका छन्। यसले जुम्लाको धार्मिक पर्यटन मात्र होइन, शैक्षिक र सांस्कृतिक अध्ययन केन्द्रका रूपमा पनि चिनिन सहयोग पुर्याएको छ।
पर्यटनसँगै आर्थिक सक्रियता
पर्यटक आवागमन बढेसँगै खलंगाको बजारमा व्यापारिक चहलपहल बढेको छ। होटल, गाइड सेवा, यातायात र स्थानीय उत्पादनको माग वृद्धि हुँदै गएको छ। चन्दननाथ भैरवनाथ गुठी व्यवस्थापन समितिले मन्दिरमा आउने दर्शनार्थीहरूको अभिलेख राख्ने प्रथा सुरु गरेको छ, जसले पर्यटन व्यवस्थापनमा पारदर्शिता र योजना बनाउन सहयोग पुगेको छ।
चुनौती र सम्भावना
यद्यपि धार्मिक पर्यटनको सम्भावना बढ्दो क्रममा भए पनि सडक पूर्वाधार र हवाई यातायातको पहुँच अझै सहज छैन। सडक सुधार, यातायात व्यवस्थापन र पर्यटनमैत्री सेवाको विकासले जुम्लालाई देशकै प्रमुख धार्मिक–पर्यटन गन्तव्यका रूपमा उभ्याउन सक्ने देखिन्छ।
स्थानीय सरकारको भूमिका
स्थानीय तहले मन्दिर परिसर र बजार क्षेत्र सफा राख्ने, पर्यटनमैत्री संरचना निर्माण गर्ने र आगन्तुकहरूको सुरक्षामा ध्यान दिने कार्यलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखिन्छ। पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि स्थानीय संस्कृतिको संरक्षण, धार्मिक मेलाहरूको प्रचार–प्रसार र समुदायस्तरको सहभागिताले दीर्घकालीन फाइदा पुर्याउने देखिन्छ ।
धार्मिक आस्था, ऐतिहासिक गौरव र प्राकृतिक सौन्दर्यको संगम बनेको चन्दननाथ भैरवनाथ मन्दिर आज जुम्लाको परिचय हो। यसको आध्यात्मिक शक्ति र आकर्षणले कर्णालीको पर्यटनलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने सम्भावना देखिएको छ। सही योजना र व्यवस्थापनका साथ जुम्ला अब केवल भौगोलिक रूपमा दुर्गम होइन, आस्थाको नजिक र पर्यटनको केन्द्रबिन्दु बन्ने दिशामा अघि बढिरहेको छ।
